Trong thời gian tới, nhiều mẫu ô tô và xe máy đang kinh doanh tại Việt Nam có thể buộc phải dừng bán nếu không đáp ứng yêu cầu về mức tiêu thụ nhiên liệu (TTNL) mới theo quy định.
Theo Quyết định 876/QĐ-TTg ban hành ngày 22/7/2022, Chính phủ đã yêu cầu áp dụng giới hạn mức tiêu thụ nhiên liệu đối với phương tiện giao thông cơ giới theo lộ trình nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Đến ngày 30/9/2024, Bộ Giao thông Vận tải (hiện thuộc Bộ Xây dựng) đã phê duyệt Quyết định 1191/QĐ-BGTVT về kế hoạch giảm phát thải trong ngành giao thông vận tải đến năm 2030, trong đó nêu rõ “Biện pháp E17” yêu cầu các phương tiện mới phải đạt tiêu chuẩn tiêu thụ nhiên liệu nghiêm ngặt.
Cụ thể, đến năm 2030, 100% xe máy bán ra phải đạt mức tiêu thụ 2,3 lít/100km; ô tô dưới 1.400cc đạt 4,7 lít/100km; ô tô từ 1.400-2.000cc đạt 5,3 lít/100km; và ô tô trên 2.000cc đạt 6,4 lít/100km. Điều này đồng nghĩa với việc chỉ những mẫu xe đạt chuẩn mức tiêu thụ nhiên liệu tối thiểu (MEPS) mới được lưu thông, trong khi hiện nay đa số các mẫu xe đang tiêu tốn nhiên liệu nhiều hơn mức này.
Ông Trần Quang Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết việc áp dụng hạn mức tiêu thụ nhiên liệu là một phần trong chiến lược hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, phương pháp áp dụng vẫn đang được cân nhắc để hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường. Ông Hà cũng chia sẻ rằng phương pháp kiểm soát TTNL theo mức trung bình doanh nghiệp (CAFC) sẽ phù hợp hơn so với phương pháp cố định theo từng mẫu xe (MEPS).
Bộ Xây dựng hiện đã giao Cục Đăng kiểm Việt Nam soạn thảo bộ tiêu chuẩn TTNL và dự kiến ban hành trong năm nay, nhằm giúp các doanh nghiệp chủ động đánh giá khả năng đáp ứng trước khi bộ quy chuẩn bắt buộc có hiệu lực.
Ảnh hưởng lớn tới ngành ô tô
Một nghiên cứu độc lập do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) phối hợp cùng Viện Khoa học Công nghệ GTVT (ITST) thực hiện cho thấy, nếu áp dụng Biện pháp E17, có tới 97% các mẫu xe sử dụng động cơ đốt trong (ICE) hiện nay sẽ không đạt yêu cầu và phải dừng sản xuất hoặc nhập khẩu. Ước tính, khoảng 21,7% khách hàng sẽ chuyển sang sử dụng xe hybrid hoặc xe điện, trong khi tổng sản lượng xe bán ra thị trường sẽ giảm tới 77%.
Báo cáo cũng dự báo, nếu áp dụng phương án MEPS, giá trị đóng góp của ngành ô tô vào GDP có thể giảm tới 574 nghìn tỷ đồng, kéo theo thất thu ngân sách khoảng 377 nghìn tỷ đồng. Trong khi đó, nếu sử dụng phương án CAFC, mức giảm sẽ thấp hơn rất nhiều, chỉ khoảng 73 nghìn tỷ đồng đối với GDP và 38 nghìn tỷ đồng nguồn thu ngân sách.
Ông Đào Công Quyết, đại diện Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), nhận định rằng, với MEPS, chỉ các dòng xe điện thuần (BEV), hybrid tự sạc (HEV) hoặc hybrid sạc ngoài (PHEV) mới đáp ứng được. Các mẫu xe truyền thống sẽ phải ngừng sản xuất hoặc nhập khẩu, ảnh hưởng nặng nề đến ngành công nghiệp ô tô trong nước, việc làm và nguồn thu nhà nước.
Đồng thời, việc hạn chế quá mức chủng loại xe sẽ khiến nhu cầu thực tế của khách hàng khó được đáp ứng, kéo dài thời gian sử dụng xe cũ, gây thêm áp lực cho mục tiêu bảo vệ môi trường.
CAFC – giải pháp linh hoạt và bền vững
Trên thế giới, ngoại trừ Trung Quốc, hầu hết các nước tiên tiến đều đang áp dụng phương pháp quản lý mức tiêu thụ nhiên liệu trung bình doanh nghiệp (CAFC hoặc CAFE) thay vì MEPS.
Thạc sĩ Đinh Trọng Khang, Phó Giám đốc Viện chuyên ngành Môi trường (ITST), nhấn mạnh rằng, Trung Quốc ban đầu áp dụng MEPS để loại bỏ công nghệ lạc hậu nhưng đã chuyển sang kết hợp cả MEPS và CAFC để đạt tính linh hoạt hơn.
CAFC cho phép nhà sản xuất linh hoạt cân đối giữa các dòng xe công suất lớn và xe tiết kiệm nhiên liệu để đảm bảo mức tiêu thụ trung bình đạt chuẩn. Điều này thúc đẩy các hãng đầu tư vào công nghệ tiết kiệm nhiên liệu mới, đồng thời duy trì sự đa dạng sản phẩm cho thị trường.
Th.S Đinh Trọng Khang cũng phân tích thêm rằng, nếu áp dụng CAFC, các hãng xe có thể bù trừ giữa các mẫu xe vượt chuẩn và mẫu xe tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời còn hỗ trợ triển khai các chính sách thị trường carbon trong lĩnh vực giao thông vận tải, hướng đến mục tiêu kép vừa bảo vệ môi trường vừa duy trì tăng trưởng ngành công nghiệp ô tô.