Các mô hình ngôn ngữ mở của các công ty Trung Quốc như DeepSeek và Moonshot AI được cho là đã được huấn luyện trên chip Blackwell của Nvidia – loại chip bị cấm xuất khẩu sang Trung Quốc – theo báo cáo mới của nhóm nghiên cứu phi lợi nhuận Unemployment Labs.
Chính phủ Hoa Kỳ đã đưa ra các quy định ngặt nghèo nhằm ngăn chặn việc chuyển giao các bộ xử lý AI mạnh nhất tới Trung Quốc, trong đó có dòng chip Blackwell của Nvidia. Các chip này không được phép bán trực tiếp cho các công ty Trung Quốc hoặc các thực thể thuộc sở hữu của Bắc Kinh.
Thay vào đó, chương trình xuất khẩu cho phép Nvidia cung cấp phiên bản H200 – ít mạnh hơn – qua các tuyến đường gián tiếp, đồng thời áp dụng mức thuế 25% cho mỗi lô hàng. Quy định này nhằm duy trì lợi thế công nghệ của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Will DePue, nhà nghiên cứu từng làm việc tại OpenAI và hiện lãnh đạo Unemployment Labs, đã kiểm tra trọng số (weights) của một loạt mô hình ngôn ngữ mở do DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax và Ant Group công bố. Kết quả cho thấy các mô hình như Kimi K3 của Moonshot và V4 của DeepSeek mang dấu vết đặc trưng của quá trình huấn luyện trên chip Blackwell.
Phân tích dựa trên sự tương đồng giữa cấu trúc trọng số và kiến trúc phần cứng, cho phép xác định nguồn chip đã được dùng. DePue cho biết bằng chứng “có tính thuyết phục” và khẳng định không có mô hình nào trong danh sách này được huấn luyện hoàn toàn trên phần cứng khác.
Cố vấn công nghệ Nhà Trắng Michael Kratsios đã xác nhận vào đầu năm nay rằng Moonshot AI đã sử dụng chip Nvidia bị cấm, dựa trên các nguồn tin trí mật của Mỹ. Đồng thời, tổ chức nghiên cứu Epoch AI ước tính khoảng hai triệu chip AI tiên tiến đã vào Trung Quốc trong giai đoạn 2024‑2025 thông qua các kênh ẩn danh.
Epoch cũng đưa ra con số 275.000 bộ tăng tốc AI của Nvidia được nhập khẩu vào Malaysia trong cùng thời kỳ, phản ánh xu hướng các công ty Trung Quốc thiết lập trung tâm dữ liệu ở nước láng giềng để tránh các rào cản xuất khẩu.
Công ty Megaspeed, do Alice Huang – vợ cũ của CEO Nvidia Jensen Huang – đứng đầu, đã bị điều tra bởi cả Hoa Kỳ và Singapore về việc cung cấp chip Nvidia cho các trung tâm dữ liệu ở Thượng Hải. Bloomberg đưa tin một công ty con của Megaspeed, Speedmatrix, tham gia vào hoạt động smuggling chip Blackwell.
Sự ra đi của Jensen Huang khỏi Nvidia sau khi thừa nhận mối quan hệ cá nhân với Alice Huang được cho là phần nào do áp lực từ các vi phạm tiềm năng trong kiểm soát xuất khẩu. Các quan chức Nvidia và Huang đã khẳng định đã thăm quan các trung tâm dữ liệu của Megaspeed để xác nhận tính hợp pháp.
Các nhà phân tích như Sam Bresnick (Georgetown) cho rằng việc cho phép các công ty Trung Quốc sử dụng chip ở Malaysia làm suy yếu mục tiêu của lệnh cấm, vì các mô hình vẫn có thể truy cập sức mạnh tính toán tối đa. Ngược lại, một số chuyên gia như Graham Webster (Stanford) cho rằng việc giữ chip lại không nhất thiết sẽ thúc đẩy sản xuất nội địa Trung Quốc, do nhu cầu vẫn quá lớn.
Nếu các biện pháp kiểm soát không được thắt chặt, các công ty Trung Quốc có thể tiếp tục khai thác các chip mạnh thông qua các trung tâm dữ liệu ở các quốc gia thứ ba, kéo dài cuộc đua công nghệ. Ngược lại, việc áp dụng các biện pháp trừng phạt mạnh hơn có thể khiến Nvidia mất doanh thu đáng kể, khi ước tính có tới 600.000 chip H200 đang chờ xuất khẩu tại Hồng Kông.
Góc nhìn TechTimes
TechTimes cho rằng vụ việc cho thấy lỗ hổng trong hệ thống kiểm soát xuất khẩu công nghệ cao của Mỹ, đặc biệt khi các doanh nghiệp tìm cách chuyển hướng qua các trung tâm dữ liệu ở Malaysia và Singapore. Nếu các biện pháp giám sát không được nâng cao, Nvidia có thể đối mặt với rủi ro pháp lý và mất doanh thu từ thị trường Trung Quốc, trong khi các công ty Việt Nam có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận các chip AI mạnh nhất nếu các quy định xuất khẩu được siết chặt hơn.