Sự phát triển của ngân hàng số, thanh toán trực tuyến và thương mại điện tử đang khiến điện thoại trở thành mục tiêu hấp dẫn của tội phạm mạng. Trước nguy cơ mã độc và lừa đảo ngày càng tinh vi, Kaspersky đề xuất doanh nghiệp chuyển sang mô hình bảo mật tích hợp trực tiếp vào ứng dụng di động.
Điện thoại thông minh đang giữ vai trò trung tâm trong các hoạt động số tại Việt Nam. Từ giao dịch ngân hàng, thanh toán hóa đơn đến mua sắm và sử dụng dịch vụ công, ngày càng nhiều hoạt động thường nhật được thực hiện thông qua các ứng dụng di động. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào thiết bị cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng đáng kể.
Thay vì chỉ tìm cách đánh cắp dữ liệu từ máy tính hoặc hệ thống doanh nghiệp, tội phạm mạng đang mở rộng hoạt động sang điện thoại cá nhân. Các phương thức tấn công ngày càng đa dạng, bao gồm ứng dụng giả mạo, liên kết lừa đảo, quảng cáo chứa mã độc và những chiến dịch phát tán phần mềm độc hại qua nhiều giai đoạn.
Theo thống kê của Kaspersky trong quý I/2026 tại 8 thị trường thuộc khu vực châu Á – Thái Bình Dương (APAC), mỗi người dùng di động bị tấn công phải đối mặt trung bình 7,3 mối đe dọa. Con số này tăng 49% so với mức 4,9 mối đe dọa ghi nhận trong cùng kỳ năm 2025.
Đáng chú ý, mức tăng xuất hiện tại cả 8 thị trường được khảo sát, dù tổng số người dùng trở thành nạn nhân có xu hướng giảm. Điều này cho thấy các cuộc tấn công đang có xu hướng tập trung và dồn dập hơn đối với những thiết bị nằm trong tầm ngắm của tội phạm mạng.
Một yếu tố khiến tình hình trở nên phức tạp là khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào các hoạt động lừa đảo. Công nghệ này giúp các đối tượng tạo nội dung giả mạo thuyết phục hơn, từ giao diện ứng dụng, website đến thông điệp tiếp cận nạn nhân. Người dùng vì thế gặp nhiều khó khăn hơn trong việc phân biệt dịch vụ hợp pháp với những nền tảng được dựng lên nhằm thu thập thông tin hoặc phát tán mã độc.
Việt Nam ghi nhận hàng chục nghìn loại mã độc di động mới
Những diễn biến tại APAC cũng phản ánh phần nào tình hình an ninh mạng tại Việt Nam. Dữ liệu từ Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), thông qua nền tảng bảo mật di động nTrust, cho biết trong năm 2025 đã phát hiện 62.952 loại mã độc di động mới trên các thiết bị tại Việt Nam.
Trong số này, 931 biến thể được thiết kế để giả dạng những ứng dụng phổ biến, với mục tiêu đánh cắp thông tin cá nhân hoặc cho phép kẻ tấn công kiểm soát thiết bị từ xa.
Tỷ lệ người dùng tại Việt Nam gặp ít nhất một sự cố liên quan đến mã độc cũng tăng đáng kể. Cụ thể, con số này đạt 34,13% trong năm 2025, so với 23,40% của năm trước đó.
Bên cạnh các hình thức phát tán mã độc truyền thống, những cuộc tấn công sử dụng kỹ thuật thao túng tâm lý (social engineering) đang trở nên khó nhận diện hơn. Việc kết hợp AI giúp kẻ gian xây dựng các kịch bản giả danh cá nhân, tổ chức hoặc dịch vụ quen thuộc với mức độ cá nhân hóa cao.
Khi người dùng bị thuyết phục cung cấp thông tin đăng nhập, cài đặt ứng dụng hoặc cấp quyền truy cập không cần thiết, kẻ tấn công có thể tận dụng những thao tác này để chiếm đoạt tài khoản tài chính và dữ liệu nhạy cảm.
Rủi ro không còn giới hạn ở chiếc điện thoại bị nhiễm mã độc. Do thiết bị di động thường lưu trữ thông tin đăng nhập và đóng vai trò xác thực khi sử dụng nhiều dịch vụ trực tuyến, một sự cố bảo mật có thể tạo điều kiện để đối tượng xấu tiếp cận các tài khoản ngân hàng, ví điện tử và nền tảng thương mại điện tử.
Trojan ngân hàng trở thành mối đe dọa đáng chú ý
Trong hệ sinh thái ứng dụng di động, các nền tảng tài chính tiếp tục là mục tiêu có giá trị cao đối với tội phạm mạng. Những ứng dụng này thường xử lý thông tin định danh, dữ liệu giao dịch và quyền truy cập vào tài sản của người dùng, khiến chúng trở thành đích nhắm hấp dẫn của các chiến dịch tấn công.
Dữ liệu toàn cầu của Kaspersky cho thấy trong quý I/2026, hệ thống ghi nhận 162.275 gói cài đặt Trojan ngân hàng di động mới. Số lượng này cao gấp đôi tổng số gói cài đặt được ghi nhận trong cả năm 2024.
Trojan ngân hàng cũng chiếm 52,96% tổng số ứng dụng di động độc hại được phát hiện trên toàn cầu trong quý đầu năm 2026.
Đây là nhóm mã độc được thiết kế để xâm nhập vào quá trình sử dụng dịch vụ tài chính, qua đó tìm cách thu thập thông tin đăng nhập, đánh cắp dữ liệu hoặc can thiệp vào hoạt động giao dịch. Một số biến thể còn có khả năng hiển thị giao diện giả, theo dõi thao tác hoặc lợi dụng quyền truy cập trên thiết bị để thực hiện hành vi trái phép.
Xu hướng này đã xuất hiện từ năm 2025. Theo thống kê trước đó của Kaspersky, số cuộc tấn công bằng Trojan ngân hàng trên nền tảng Android trên toàn cầu tăng 56% so với năm 2024. Trong khi đó, số gói cài đặt Trojan ngân hàng Android mới tăng 271%, đạt 255.090 gói.
Các số liệu cho thấy nguy cơ không chỉ nằm ở số lượng mã độc được phát hiện mà còn ở khả năng biến đổi và phương thức tiếp cận nạn nhân. Những biện pháp như cảnh báo người dùng, kiểm soát ứng dụng cài đặt hay bảo vệ thiết bị vẫn cần thiết, nhưng có thể chưa đủ để đáp ứng các kịch bản tấn công ngày càng phức tạp.
Đối với doanh nghiệp vận hành ứng dụng ngân hàng, thanh toán và dịch vụ trực tuyến, việc mở rộng bảo mật đến tận môi trường hoạt động của ứng dụng đang trở thành yêu cầu đáng quan tâm.
Security-by-Design: Đưa bảo mật vào kiến trúc ứng dụng
Một trong những hướng tiếp cận được Kaspersky đề xuất là Security-by-Design, tức tích hợp các yêu cầu bảo mật ngay từ giai đoạn thiết kế và phát triển sản phẩm.
Theo phương pháp này, bảo mật không chỉ được triển khai như một lớp phòng vệ bên ngoài sau khi ứng dụng hoàn thiện. Thay vào đó, các cơ chế đánh giá rủi ro, phát hiện hành vi bất thường và bảo vệ dữ liệu được tính đến ngay trong kiến trúc ứng dụng.
Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với những nền tảng thường xuyên xử lý thông tin cá nhân, dữ liệu tài chính và các giao dịch có giá trị. Khi cơ chế bảo vệ được tích hợp trực tiếp, ứng dụng có thêm khả năng đánh giá mức độ an toàn của thiết bị và nhận diện những dấu hiệu có thể ảnh hưởng đến quá trình cung cấp dịch vụ.
Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc ứng phó với những hình thức tấn công mới, thay vì chỉ phụ thuộc vào các giải pháp bảo mật được cài đặt riêng trên thiết bị của người dùng.
Kaspersky Mobile Security SDK bổ sung lớp bảo vệ ngay trong ứng dụng
Để hỗ trợ doanh nghiệp triển khai mô hình Security-by-Design, Kaspersky giới thiệu Kaspersky Mobile Security Software Development Kit (SDK). Đây là bộ công cụ cho phép nhà phát triển tích hợp các thành phần bảo mật trực tiếp vào ứng dụng di động trên hai nền tảng Android và iOS.
Ông Choon Hong Chee, Giám đốc Kênh Người tiêu dùng khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại Kaspersky, nhận định ứng dụng di động đang trở thành phương thức chủ yếu để người dùng tiếp cận các dịch vụ quan trọng và thực hiện giao dịch trực tuyến.
Theo ông, doanh nghiệp cần xem bảo mật là một phần trong kiến trúc ứng dụng, thay vì chỉ dựa vào những lớp phòng vệ bên ngoài. Việc áp dụng Security-by-Design giúp nhà phát triển đánh giá môi trường vận hành, phát hiện rủi ro và tăng khả năng tự bảo vệ của ứng dụng ngay tại điểm người dùng tương tác.
Thay vì phải phát triển toàn bộ hệ thống bảo mật từ đầu, doanh nghiệp có thể sử dụng SDK để bổ sung những thành phần cần thiết vào các sản phẩm hiện có. Cách làm này giúp đội ngũ phát triển tận dụng nền tảng ứng dụng sẵn có, đồng thời lựa chọn các cơ chế bảo vệ phù hợp với đặc thù dịch vụ.
Kaspersky Mobile Security SDK hướng đến nhiều nhóm ứng dụng khác nhau, bao gồm ngân hàng, tài chính, thương mại điện tử, dịch vụ công, nền tảng đặt chỗ và vận tải. Đây đều là những lĩnh vực thường xuyên xử lý thông tin cá nhân, dữ liệu thanh toán hoặc các loại thông tin cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Bộ SDK cung cấp một số cơ chế bảo mật chính:
- Bảo vệ chống mã độc (Anti-Malware Protection): Hỗ trợ phát hiện phần mềm độc hại và những ứng dụng có khả năng cho phép bên thứ ba truy cập, điều khiển thiết bị từ xa.
- Đánh giá độ tin cậy của thiết bị (Device Reputation): Kiểm tra các dấu hiệu cho thấy thiết bị có thể không còn ở trạng thái an toàn, chẳng hạn như đã root trên Android hoặc jailbreak trên iOS, sử dụng cấu hình không an toàn hay cài đặt công cụ phục vụ hành vi xâm nhập.
- Phát hiện ứng dụng giả mạo và chống lừa đảo (Fake App and Anti-Phishing Protection): Nhận diện các ứng dụng độc hại có khả năng tạo lớp phủ lên ứng dụng hợp pháp, đồng thời hỗ trợ phát hiện những cuộc tấn công lừa đảo và kết nối không an toàn.
- Cơ chế tự bảo vệ (Self-Defense): Bảo vệ các thành phần bảo mật được tích hợp trong ứng dụng trước nguy cơ bị can thiệp, chỉnh sửa hoặc vô hiệu hóa.
Thông qua các thành phần này, doanh nghiệp có thể mở rộng phạm vi bảo vệ từ thiết bị sang chính ứng dụng đang cung cấp dịch vụ. Các cơ chế kiểm tra và phát hiện rủi ro được đưa đến gần hơn với những điểm người dùng đăng nhập, truy cập dữ liệu hoặc thực hiện giao dịch.
Trong bối cảnh điện thoại thông minh ngày càng trở thành trung tâm của các hoạt động tài chính và dịch vụ số, bảo mật ứng dụng không còn là vấn đề riêng của đội ngũ phát triển phần mềm. Đây đang trở thành một phần quan trọng trong chiến lược bảo vệ dữ liệu, duy trì tính toàn vẹn của giao dịch và củng cố niềm tin của khách hàng đối với các nền tảng trực tuyến.