Làn sóng sa thải quy mô lớn tại các công ty công nghệ đầu năm 2026 được cho là xuất phát từ việc dư thừa nhân sự và chi phí tăng cao, thay vì do AI như nhiều doanh nghiệp tuyên bố.
Làn sóng sa thải quy mô lớn đã mở màn năm 2026 của ngành công nghệ, với hàng chục nghìn lao động mất việc chỉ trong vài tháng. Dù trí tuệ nhân tạo (AI) thường được các doanh nghiệp viện dẫn như nguyên nhân chính, nhiều chuyên gia cho rằng thực tế lại không “tương lai hóa” như vậy.
Hơn 80.000 việc làm biến mất chỉ trong quý I
Trong ba tháng đầu năm 2026, khoảng 86 công ty công nghệ đã cắt giảm hơn 80.000 nhân sự — tăng mạnh so với con số khoảng 30.000 người bị sa thải từ 103 công ty trong cùng kỳ năm 2025. Đây là quý tồi tệ nhất của thị trường lao động công nghệ trong vòng ba năm.
Làn sóng này ảnh hưởng rộng khắp ngành, từ các nền tảng như Eventbrite, Quora đến các “ông lớn” như Meta và Microsoft. Nội bộ Meta cho biết công ty dự định cắt giảm khoảng 10% nhân sự, trong khi Microsoft triển khai chương trình nghỉ việc tự nguyện cho một phần đáng kể nhân viên.
“Đổ lỗi cho AI” – cái cớ mới của doanh nghiệp?
Không ít công ty nhanh chóng quy trách nhiệm cho AI. Tại Mỹ, trong tháng 3, AI được cho là nguyên nhân của 25% các đợt sa thải; tính từ đầu năm 2026, con số này chiếm khoảng 13%.
Tuy nhiên, nhiều tiếng nói trong ngành cho rằng đây là cách giải thích thuận tiện. CEO OpenAI, Sam Altman, từng nhận định rằng gần như mọi công ty đều đổ lỗi cho AI “dù thực tế có liên quan hay không”. Xu hướng này thậm chí còn được gọi là “AI washing” — sử dụng AI như một cái cớ để hợp lý hóa việc cắt giảm nhân sự.
Một số lãnh đạo thẳng thắn hơn. CEO Epic Games, Tim Sweeney, khi thông báo cắt giảm hơn 1.000 nhân sự, đã khẳng định rõ ràng rằng quyết định này “không liên quan đến AI”.
Nguyên nhân thực sự: tiền rẻ và tuyển dụng ồ ạt thời COVID-19
Theo nhà đầu tư nổi tiếng Marc Andreessen, có hai yếu tố chính đứng sau làn sóng này — và cả hai đều bắt nguồn từ giai đoạn đại dịch.
Thứ nhất là biến động lãi suất: trong thời kỳ COVID-19, lãi suất gần như bằng 0, nhưng sau đó tăng nhanh lên hơn 5% vào năm 2023, khiến chi phí vận hành của doanh nghiệp tăng mạnh và buộc họ phải tái cấu trúc.
Thứ hai là việc tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch. Khi nhu cầu tăng cao và mô hình làm việc từ xa bùng nổ, nhiều công ty đã mở rộng nhân sự quá nhanh, thiếu kiểm soát. Kết quả là hiện nay, nhiều doanh nghiệp bị cho là “dư người” từ 25% đến 75%.
Theo Andreessen, các đợt sa thải hiện tại chủ yếu nhằm điều chỉnh lại quy mô nhân sự, chứ không phải để thay thế con người bằng AI.
Người lao động nên làm gì khi bị sa thải?
Dù nguyên nhân là gì, người lao động vẫn cần chủ động ứng phó. Nếu bị cắt giảm (không phải sa thải do vi phạm), bạn thường nhận được khoản trợ cấp thôi việc. Việc xem xét kỹ các điều khoản và lên kế hoạch tài chính sẽ giúp kéo dài thời gian tìm việc.
Một bước quan trọng khác là nộp hồ sơ nhận trợ cấp thất nghiệp càng sớm càng tốt, vì nhiều nơi không áp dụng truy lĩnh cho thời gian trước khi đăng ký. Ngoài hỗ trợ tài chính, các cơ quan lao động còn cung cấp dịch vụ tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ viết CV và luyện phỏng vấn.
Bức tranh lớn hơn
Những gì đang diễn ra trong các công ty công nghệ lớn (Big Tech) có thể không phải là một cuộc cách mạng công nghệ, mà là quá trình “dọn dẹp hậu quả tài chính”. Thời kỳ tiền rẻ và tăng trưởng nóng đã khiến các công ty mở rộng quá mức; khi điều kiện thị trường thay đổi, việc cắt giảm trở nên khó tránh khỏi.
AI chắc chắn sẽ tiếp tục thay đổi nhiều ngành nghề trong tương lai. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, làn sóng sa thải hiện tại chưa phải bằng chứng rõ ràng cho sự thay thế đó — mà chủ yếu phản ánh việc các doanh nghiệp đang điều chỉnh lại những quyết định của chính họ trong quá khứ.