Phiên giao dịch hôm 26-7 trên sàn chứng khoán Nasdaq (Mỹ) có thể xem là “ngày thứ 5 đen tối” của Facebook khi chứng kiến giá cổ phiếu giảm sốc 20%, thổi bay gần 120 tỉ đô la giá trị vốn hóa của công ty mạng xã hội lớn nhất thế giới. Diễn biến trên xảy ra sau khi Facebook cảnh báo doanh thu và lợi nhuận trong sáu cuối năm có thể tăng trưởng yếu.
Cú sụp giá đi vào lịch sử chứng khoán Mỹ
Tối 25-7, Facebook công bố kết quả kinh doanh quí 2 mà nếu nhìn qua những con số, mọi người đều thấy kết quả khá tốt. Doanh thu quảng cáo trong quí tăng lên mức kỷ lục 13 tỉ đô la, cao hơn 42% so với cùng kỳ năm ngoái, lãi ròng đạt hơn 5,1 tỉ đô, tăng 31,1% và cuối cùng, số người dùng hàng tháng tăng 11% lên 2,23 tỉ người và đang ở mức cao hơn 70 triệu người so với năm ngoái.
Song các con số này (ngoại trừ lợi nhuận) đều thấp hơn kỳ vọng của giới đầu tư và các nhà phân tích. Và một thông tin quan trọng nhận được sự quan tâm nhiều nhất của giới đầu tư là Facebook cảnh báo rằng việc phải chi hàng tỉ đô để cải thiện bảo vệ quyền riêng của người dùng và giám sát các nhà quảng cáo có thể tác động xấu đến mức tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận trong nửa cuối năm nay. Facebook cho biết doanh thu trong quí 2 dù tăng trưởng nhưng bị kìm hãm bởi lượng người dùng sụt giảm ở châu Âu cũng như lượng người dùng sử dụng các tính năng mới để bảo vệ quyền riêng tư. Bên cạnh đó, Facebook cũng cho biết tốc độ tăng trưởng người dùng đang ở mức chậm nhất trong hai năm qua.
Sang ngày hôm sau, lúc thị trường vừa mở cửa, giá cổ phiếu Facebook cắm đầu giảm gần 20%. Vào đầu ngày, vốn hóa của Facebook là 630 tỉ đô đến cuối ngày con số này chỉ còn 510 tỉ đô, tức 120 tỉ đô đã bị thổi bay. Giá cổ phiếu giảm khiến giá trị tài sản của Mark Zuckerberg, người sáng lập Facebook cũng bốc hơi 15 tỉ đô.
120 tỉ đô là mức sụt giảm giá trị vốn hóa lớn nhất trong một ngày của một công ty đại chúng trong lịch sử chứng khoán Mỹ. Chưa từng có công ty nào trên thị trường chứng khoán Mỹ chịu mức tổn thất giá trị vốn hóa ở mức 100 tỉ đô la.
Kỷ lục mức sụt giảm giá trị vốn hóa trước đó thuộc về Intel khi giá cổ phiếu của tập đoàn công nghệ này sụt giảm mạnh vào ngày 22-9-2000, làm bốc hơi 91 tỉ đô vốn hóa của Intel giữa lúc bong bóng dot-com (cổ phiếu các công ty công nghệ) nổ tung. Cũng trong năm đó, vốn hóa của tập đoàn Microsoft cũng bị thổi bay 80 tỉ đô la chỉ trong một ngày. Các công ty khác từng chứng kiến mức vốn hóa bị suy giảm nghiêm trọng trong một phiên giao dịch bao gồm Apple mất 60 tỉ đô vào năm 2012 và Exxon Mobil mất 53 tỉ đô vào năm 2008.
Giờ đây, giới phân tích bắt đầu đặt các câu hỏi: Vì sao các con số kinh doanh của Facebook lại yếu hơn kỳ vọng? Vì sao thị trường phản ứng quá tiêu cực như vậy?
Dưới đây là những yếu tố có thể đã và sẽ tác động đến tình hình kinh doanh của Facebook.
Các vụ bê bối
Facebook cho biết kết quả kinh doanh không như kỳ vọng do quy cách quảng cáo mới và các tính năng cho phép người dùng nâng cao kiểm soát quyền riêng tư của họ.
Song có những vấn đề liên quan đến Facebook mà nhà đầu tư quan tâm hơn là những vụ bê bối gần đây có ảnh hưởng nhiều đến kết quả kinh doanh của mạng xã hội này hay không.
Vụ lùm xùm lớn nhất liên quan đến Facebook là vụ bê bối chia sẻ liệu 87 triệu người dùng cho công ty dữ liệu Cambridge Analytica (Anh) để công ty này sử dụng trái phép cho các mục đích quảng bá chính trị hỗ trợ chiến dịch tranh cử tổng thống của Donald Trump.
Hồi tháng 5, khi Zuckerberg ra điều trần trước thượng viện Mỹ, ông đã xin lỗi về hành động “tiếp tay” của Facebook trong vụ xâm phạm dữ liệu người dùng này.
Ông cũng giải trình về các cáo buộc Nga sử dụng Facebook để đăng tin các quảng cáo chính trị can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào năm 2016.
Craig Erlam, nhà phân tích thị trường ở công ty giao dich ngoại hối Oanda cho rằng các vụ bê bối này đã tác động tiêu cực đến Facebook. Ông nói: “Niềm tin rất quan trọng đối với người dùng và mọi người có thể cảm thấy Facebook phản bội niềm tin của họ”.
Luật bảo vệ dữ liệu của EU
Facebook cho biết số người dùng ở châu Âu giảm 3% trong quí 1, xuống còn 279 triệu người, trong khi đó, số người dùng tại Bắc Mỹ vẫn được giữ nguyên. Sang quí 2, vào tháng 5, Quy định bảo vệ dữ liệu chung (GDPR) của Liên minh châu Âu (EU) có hiệu lực, bắt buộc các công ty như Facebook phải thay đổi cách thu thập, lưu trữ và sử dụng thông tin cá nhân người dùng ở EU, bao gồm yêu cầu phải xin phép sự đồng ý của người dùng cho mỗi lần sử dụng dữ liệu của họ và trao cho người dùng nhiều quyền hơn để nắm bắt, điều chỉnh và xóa bỏ dữ liệu của họ. Khi nhận thấy dữ liệu của mình bị một công ty khai thác hoặc sử dụng trái phép, người dùng EU có thể nộp đơn khiếu kiện lên cơ quan bảo vệ dữ liệu ở nước họ để tiến hành điều tra và buộc công ty đó phải thay đổi cách thức hoạt động nếu không sẽ đối mặt với khoản tiền tiền phạt 20 triệu euro hoặc 4% doanh thu toàn cầu của họ, tùy theo mức nào lớn hơn.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn hãng tin CNBC trước đây, Giám đốc hoạt động Facebook Sheryl Sandberg nói GDPR không ảnh hưởng nhiều đến doanh thu quảng cáo. Song hôm 25-7, giám đốc tài chính Facebook Dave Wehner thừa nhận tốc độ tăng trưởng doanh thu quảng cáo ở châu Âu tăng trưởng chậm hơn bất kỳ nơi nào khác trên thế giới một phần là do các quy định bảo vệ quyền riêng tư mới của EU. Thông tin này như “quả bom” giáng xuống giới đầu tư vì phần lớn họ vẫn tin GDPR chỉ tác động đến tình hình doanh của Facebook ở mức tối thiểu. Các nhà phân tích cho rằng Facebook sẽ cảm nhận các tác động đầy đủ của GDPR vào quí 3 này.
Cạnh tranh của các đối thủ
Facebook là mạng xã hội thống trị toàn cầu trong nhiều năm qua và vẫn đang gây sức hút khổng lồ. Facebook cho biết tính đến cuối tháng 6, mạng xã hội này có 2,23 triệu người sử dụng hàng tháng.
Nhưng số liệu mới nhất này của Facebook cho thấy mức tăng trưởng người dùng đang chững lại.
Một cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew (Mỹ) hồi tháng 5 cho thấy những người trẻ đang từ bỏ Facebook và chuyển sang sử dụng Snapchat, Instagram và YouTube. Chỉ có 51% thiếu niện Mỹ được hỏi cho biết họ đang sử dụng Facebook, giảm 20 điểm % so với năm 2015. Khoảng 85% thiếu niên Mỹ nói họ thích nền tảng video YouTube hơn Facebook.
“Mạng xã hội là một thế giới thay đổi nhanh chóng và rất khó để kéo mọi người quay trở lại một khi họ đã rời bỏ một nền tảng mạng xã hội”, nhà phân tích Erlam nhận định.
Trong khi Facebook sở hữu các nền tảng Instagram và Whatsapp, công ty này vẫn chưa thể dựa vào nguồn thu từ các ứng dụng này để thúc đẩy tăng trưởng.
“Tôi không cho rằng nền tảng Instagram đủ bù đắp cho doanh thu quảng cáo bị mất mát ở Facebook vào thời điểm này”, Erlam nói.
Michael Hewson, Giám đốc nghiên cứu thị trường ở Công ty CMC Markets cho rằng thách thức của Facebook giờ đây là làm thế nào để kiếm thêm tiền từ các nền tảng khác.
Theo TBKTSG