Trong bối cảnh hệ sinh thái ứng dụng tại Việt Nam phát triển nhanh, nhiều ứng dụng tiện ích thất bại không phải vì thiếu doanh thu mà vì hiểu sai mục đích thực sự khi người dùng mở ứng dụng.
Việt Nam đang nổi lên như một thị trường năng động của nền kinh tế số. Doanh thu từ các ứng dụng di động tăng mạnh, với mức tăng khoảng 65% so với năm trước. Tuy nhiên, thị trường cũng đang bước sang một giai đoạn mới. Thời kỳ tăng trưởng dựa chủ yếu vào số lượt tải – khi thành công được đo bằng số lượng cài đặt – đang dần khép lại. Khi hệ sinh thái trưởng thành hơn, thách thức lớn nhất không còn là thu hút người dùng mà là giữ họ quay lại.
Trong khi doanh thu tiếp tục tăng, sự kiên nhẫn của người dùng lại giảm đi. Khác với các nền tảng giải trí như game hay mạng xã hội, ứng dụng tiện ích thường phục vụ những nhu cầu rất cụ thể. Người dùng mở ứng dụng để hoàn thành một việc nhanh chóng, như dọn bộ nhớ, kiểm tra tình trạng thiết bị hoặc tối ưu hiệu năng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, họ rời ứng dụng ngay.
Chính vì thời gian sử dụng ngắn, bất kỳ yếu tố gây cản trở nào cũng dễ khiến người dùng khó chịu. Tuy vậy, nhiều nhà phát triển vẫn áp dụng các mô hình kiếm tiền vốn phổ biến ở những ứng dụng có mức độ tương tác cao, chẳng hạn như hiển thị quảng cáo dày đặc hoặc đặt tường phí quá sớm. Cách làm này có thể giúp doanh thu tăng nhanh trong ngắn hạn, nhưng lại khiến trải nghiệm trở nên nặng nề. Hệ quả là tỷ lệ người dùng quay lại sau 30 ngày của các ứng dụng tiện ích hiện chỉ khoảng 9,2%.
Trong một thị trường đã cạnh tranh và bão hòa, ấn tượng đầu tiên kém có thể khiến người dùng rời bỏ ứng dụng ngay lập tức – điều mà nhiều nhóm phát triển nhỏ khó có thể bù đắp.
Thách thức này càng rõ rệt khi các ứng dụng mở rộng ra thị trường quốc tế. Ở những khu vực phát triển nhanh như các quốc gia nói tiếng Nga, người dùng cũng có xu hướng sử dụng ứng dụng theo mục đích rõ ràng và rất nhạy cảm với những yếu tố làm gián đoạn quá trình thao tác. Nếu chiến lược kiếm tiền không phù hợp với hành vi này, niềm tin của người dùng có thể suy giảm nhanh chóng và ảnh hưởng đến tăng trưởng dài hạn.
Kiếm tiền không chỉ là tài chính, mà là chiến lược tăng trưởng
Nhiều đội ngũ phát triển coi việc tạo doanh thu đơn thuần là một công cụ tài chính. Nhưng trên thực tế, đó là một quyết định có tác động trực tiếp đến tốc độ phát triển sản phẩm.
Tại thị trường Việt Nam, khi áp lực kiếm tiền xuất hiện quá sớm, ứng dụng dễ rơi vào tình trạng “thùng rò rỉ”: người dùng rời đi nhanh hơn tốc độ thu hút người dùng mới.
Theo Hung Luu, chuyên gia tăng trưởng ứng dụng và hiện đang làm việc tại MoMo, việc tập trung quá mức vào doanh thu có thể gây ra những hệ quả dây chuyền.
Ông cho rằng với các ứng dụng dựa trên nhiệm vụ, việc đặt nặng doanh thu không chỉ làm giảm chất lượng trải nghiệm mà còn kéo theo hàng loạt hệ quả như tỷ lệ giữ chân giảm, người dùng xóa ứng dụng, đánh giá thấp trên cửa hàng ứng dụng và làm suy yếu tăng trưởng tự nhiên. Khi các tín hiệu tiêu cực tích tụ, doanh nghiệp buộc phải chi nhiều hơn cho quảng cáo thu hút người dùng mới để bù lại lượng người đã mất – một vòng lặp tốn kém và khó duy trì.
Ở những ứng dụng tiện ích, trải nghiệm ban đầu thường quyết định toàn bộ vòng đời người dùng. Nếu thao tác đầu tiên trở nên phức tạp hoặc bị gián đoạn, người dùng có xu hướng chuyển sang ứng dụng khác ngay lập tức. Không giống nhiều dịch vụ khác, người dùng hiếm khi phản hồi hay phàn nàn; họ đơn giản là rời đi.
Tư duy “ưu tiên ý định người dùng”
Để xây dựng mô hình doanh thu bền vững, các nhà phát triển cần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì cố gắng tăng tối đa số lần hiển thị quảng cáo trong mỗi phiên, điều quan trọng hơn là đảm bảo quá trình hoàn thành nhiệm vụ của người dùng diễn ra trơn tru.
Tam Nguyen, một lãnh đạo kỹ thuật với nhiều năm kinh nghiệm xây dựng sản phẩm tại Mỹ và Đông Nam Á, cho rằng người dùng mở ứng dụng với một mục tiêu rõ ràng. Bất kỳ sự chậm trễ hoặc yếu tố thừa thãi nào cũng có thể khiến họ mất niềm tin ngay lập tức. Một khi niềm tin bị phá vỡ, khả năng tạo doanh thu cũng sẽ giảm theo.
Để cân bằng giữa trải nghiệm và doanh thu, nhiều chuyên gia khuyến nghị ba nguyên tắc cơ bản.
Thứ nhất là thời điểm quan trọng hơn định dạng quảng cáo. Quảng cáo nên xuất hiện sau khi người dùng hoàn thành một tác vụ, thay vì chen ngang khi họ đang thao tác. Khi xuất hiện đúng thời điểm, quảng cáo dễ được chấp nhận hơn và ít làm gián đoạn trải nghiệm.
Thứ hai là mô hình doanh thu kết hợp. Quảng cáo giúp ứng dụng tiếp cận lượng người dùng lớn trong giai đoạn đầu, trong khi mô hình đăng ký trả phí có thể nhắm tới nhóm người dùng trung thành, những người mong muốn tính năng nâng cao và trải nghiệm không quảng cáo.
Thứ ba là thiết kế kiếm tiền ngay từ đầu. Chiến lược doanh thu không nên được thêm vào ở giai đoạn cuối, mà cần được tích hợp ngay từ quá trình thiết kế sản phẩm để tránh xung đột giữa trải nghiệm người dùng và mục tiêu kinh doanh.
Nền tảng kỹ thuật phía sau doanh thu
Ngoài yếu tố trải nghiệm, thành công lâu dài còn phụ thuộc vào kiến trúc kỹ thuật.
Khi thị trường ngày càng cạnh tranh, tình trạng thất thoát doanh thu đang trở thành vấn đề đáng chú ý. Theo ông Tam Nguyen, nếu hệ thống không có cơ chế theo dõi, nhật ký và đối chiếu dữ liệu đầy đủ, các nhóm phát triển thậm chí không thể biết doanh thu bị mất ở đâu trong chuỗi xử lý.
Các đội ngũ kỹ thuật thường phải xử lý nhiều SDK khác nhau, cũng như tích hợp hệ thống quảng cáo phức tạp. Vì vậy, kiến trúc phần mềm rõ ràng và khả năng quan sát hệ thống không còn là yếu tố bổ sung mà đã trở thành điều kiện cần để mở rộng quy mô.
Những thước đo mới của thành công
Khi hệ sinh thái ứng dụng tại Việt Nam trưởng thành hơn, các chỉ số đánh giá thành công cũng đang thay đổi.
Thay vì chỉ tập trung vào eCPM hay số lượt hiển thị quảng cáo, nhiều nhà phát triển bắt đầu chú ý hơn đến các chỉ số như lượng người dùng hoạt động hàng ngày (DAU), tỷ lệ giữ chân và giá trị vòng đời người dùng (LTV).
Trong giai đoạn tiếp theo của nền kinh tế số, câu hỏi quan trọng không còn là làm thế nào để tăng doanh thu nhanh nhất, mà là liệu chiến lược hiện tại có giúp sản phẩm phát triển bền vững trong sáu tháng hay một năm tới.
Đối với các ứng dụng tiện ích, tôn trọng mục đích sử dụng của người dùng không phải là rào cản đối với doanh thu. Ngược lại, đó chính là nền tảng để xây dựng tăng trưởng lâu dài.
Nguyên tắc này càng trở nên quan trọng khi các nhà phát triển Việt Nam mở rộng ra thị trường quốc tế. Việc điều chỉnh chiến lược kiếm tiền sao cho phù hợp với cách người dùng thực sự sử dụng sản phẩm sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của ứng dụng trên quy mô toàn cầu.
Bạn đọc quan tâm có thể tham khảo Hướng dẫn Gia tăng doanh thu từ Quảng cáo cho Ứng dụng Tiện ích tại đây.