Thế giới đang chứng kiến xu hướng đô thị hóa mạnh mẽ. Đến năm 2050, hơn 60% dân số thế giới dự kiến sẽ sống ở các TP. Làm cho những TP này trở nên đáng sống hơn bằng cách sắp xếp các dịch vụ hợp lý, hiệu quả và bền vững chính là cốt lõi của khái niệm đô thị thông minh.
Việc phát triển đô thị thông minh hiện nay không còn là dự báo mà đã trở thành một xu hướng quan trọng có khả năng giải quyết nhiều thách thức mà các đô thị phải đối mặt. Theo nghiên cứu, ngành công nghiệp xây dựng TP thông minh dự kiến sẽ là một thị trường 400 tỷ USD vào năm 2020, với 600 TP trên thế giới. Vậy xu hướng đô thị thông minh là gì và người dân sẽ được hưởng lợi gì từ mô hình này?
Vì sao cần xây dựng đô thị thông minh?
Trao đổi với Kinh tế & Đô thị, ông Phạm Thái Lai – CEO Siemens Việt Nam cho rằng, sự gia tăng và già hóa dân số, biến đổi khí hậu, tình trạng xuống cấp của hạ tầng cơ bản, sự khan hiếm nguồn lực, nhu cầu và kỳ vọng thay đổi là những thách thức mà các TP trên thế giới phải đối mặt.
Tốc độ phát triển mạnh của các TP do đô thị hóa và phát triển kinh tế nhanh cũng gây ra áp lực lớn cho những người ra quyết sách và kế hoạch hóa đô thị phải đảm bảo chất lượng cuộc sống người dân, đồng thời vận hành các thủ đô phát triển kinh tế bền vững, cạnh tranh và các nguồn lực được quản lý một cách hợp lý. Giải pháp hiệu quả cho các thách thức nói trên là phải phát triển các TP trở thành TP thông minh, hay nói cách khác là đô thị thông minh.
10 lý do để phát triển đô thị thông minh bao gồm: Nhằm đáp ứng được nhu cầu gia tăng về cơ sở hạ tầng cơ bản; Giảm áp lực về cầu cho các nguồn lực khan hiếm bằng việc xác định được nhu cầu thực và loại bỏ sự lãng phí; Nâng cao hiệu quả thông qua việc giảm chi phí cung cấp dịch vụ; Tăng cường năng lực trên cơ sở tối ưu nguồn đầu tư; Tiết kiệm chi phí cho cư dân, DN và du khách; Cung cấp cho người dân các dịch vụ tốt hơn, tin cậy hơn và có tính kết nối hơn; Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin, có được nhiều lựa chọn; Cung cấp môi trường sống lành mạnh và giảm ô nhiễm; Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo cơ hội cho DN; Nâng cao chất lượng cuộc sống, thu hút được nguồn nhân lực, vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế.
Lợi ích cho cư dân và doanh nghiệp
Theo ông Lai, từ “thông minh” không chỉ giới hạn ở lĩnh vực công nghệ mà còn bao gồm những khía cạnh về xã hội và yếu tố con người trong một TP. Các đô thị thông minh sẽ được trang bị đầy đủ thông tin, được kết nối và đáp ứng được các nhu cầu của cư dân, hướng tới con đường phát triển bền vững và một sự thịnh vượng về nhiều mặt.
Một đô thị thịnh vượng và hiện đại sẽ thúc đẩy công nghệ thông tin và truyền thông. “Một cơ sở hạ tầng thông minh và bền vững sẽ tạo điều kiện tăng cường phát triển kinh tế. Những yếu tố này có ảnh hưởng đáng kể tới hiệu suất và công suất của cơ sở hạ tầng, dịch vụ cho cư dân, cơ hội kinh tế và chất lượng cuộc sống” – ông Lai nhấn mạnh.
Bà Esmeralda Swartz, người đứng đầu chiến lược và tiếp thị thuộc bộ phận kinh doanh phần mềm của hãng Ericsson khẳng định, các TP thông minh cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, từ những thứ đơn giản nhất trở đi. “Ví dụ, bạn muốn tìm chỗ đỗ xe. Giờ đây, thông qua các ứng dụng trên điện thoại di động hoặc qua những cảm biến, bạn sẽ biết chính xác nơi nào cần đi và không cần phải chạy quanh tìm kiếm. Những điều đơn giản đó chính là những thứ chúng ta cần trong sự cải thiện về tương tác dịch vụ của một đô thị thông minh” – bà Swartz nói.
Tiêu chí của một đô thị thông minh
Theo tổ chức Smart Cities Council, được sử dụng lần đầu vào những năm 1990, thuật ngữ “Đô thị thông minh” hay “Thành phố thông minh” (Smart City) là tầm nhìn phát triển đô thị tiến hành hợp nhất công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) và mạng lưới thiết bị kết nối internet (IoT) thành một hệ thống quản lý vững chắc đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của một TP.
Chức năng của một đô thị thông minh là ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông và tin học để cải thiện chất lượng các dịch vụ kể trên. ICT sẽ tạo điều kiện cho chính quyền TP có cơ hội tương tác trực tiếp với cộng đồng dân cư và kiểm soát hệ thống cơ sở hạ tầng trong khu vực. Đồng thời chính quyền địa phương cũng sẽ chủ động giám sát mọi diễn biến, biến hóa xảy ra trong TP để có thể nâng cao chất lượng cuộc sống.
6 khái niệm trên cũng là 6 thước đo để nhận dạng và xếp loại đô thị thông minh đòi hỏi các nhà xã hội học và các nhà kiến trúc sư tiến hành xây dựng các khu đô thị thông minh nhằm theo kịp xu hướng và đáp ứng nhu cầu cuộc sống thiết thực của người dân, giúp cộng đồng hướng tới phát triển lối sống bền vững.
Chính phủ điện tử – trụ cột quan trọng
Một trong những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng đô thị thông minh là chính phủ điện tử (eGoverment), áp dụng công nghệ vào quản lý hành chính công để phục vụ người dân. Nói không sai, chính quyền điện tử là một trong những trụ cột quan trọng của đô thị thông minh.
Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm
Thị trưởng thành phố Deflt, Hà Lan Bas Verkerk chia sẻ, thành phố (TP) này nổi tiếng với phương pháp tập trung vào việc kết hợp các nguồn lực, con người và hệ thống để thực hiện những thách thức lâu dài để trở thành một thành phố tiến bộ, bền vững. Rõ ràng, mục tiêu tổng thể của chính phủ điện tử (eGoverment) là để cung cấp quản trị tốt hơn cho tất cả các nhóm mục tiêu.
Chính phủ điện tử cũng mở ra khả năng cải thiện nền kinh tế với sự trợ giúp của thương mại điện tử, cho phép cải thiện việc thực hiện thủ tục hành chính và tài chính cho các DN. Thậm chí, Ủy ban châu Âu đang tích cực hỗ trợ việc giới thiệu chính phủ điện tử ở cả cấp quốc gia và châu Âu. Mục tiêu là phát triển các dịch vụ eGovernment xuyên biên giới hiệu quả nhằm khuyến khích sự tương tác giữa các cơ quan chính phủ, công dân và DN bất kể quốc gia xuất xứ của họ.
Một trong những mục tiêu chính của EC là tăng cường sử dụng các dịch vụ của chính phủ điện tử. Ủy ban đang nhắm mục tiêu tỷ lệ sử dụng cho các dịch vụ eGovernment ở 50% công dân và 80% DN. Trong thế kỷ XXI, cách duy nhất để duy trì tốc độ là cung cấp dịch vụ công cộng mọi lúc, mọi nơi và trên mọi thiết bị. Bằng cách tăng cường sự tham gia và minh bạch, eGovernment trở thành một công cụ để quản trị tốt.
Mô hình của Singapore
Trong lĩnh vực chính phủ điện tử, Singapore đang là nước dẫn đầu với hệ thống dịch vụ hồ sơ điện tử (IRAS), passport điện tử (MHA) và tín dụng điện tử (NLB). Đó là những công cụ của một chính phủ điện tử, không chỉ đáp ứng nhanh nhất thế giới mà còn thông minh nhất thế giới, giúp Singapore vượt lên các quốc gia trong khu vực.
Với Singapore, công nghệ thông tin vào biến đổi Singapore thành một quốc gia thông minh thì công nghệ này cũng có nhiệm vụ không bỏ bất cứ người nào ở lại phía sau. Các trung tâm kết nối công dân (Citizen Connect Centres) đã được thành lập có nhiệm vụ hỗ trợ công dân thiết lập hồ sơ điện tử. Hồ sơ điện tử này được sử dụng cho nhiều hoạt động như khai báo thuế, vay mượn ngân hàng, chăm sóc sức khỏe và trong những dịch vụ tư pháp.
Nhu cầu cho sự phát triển của chính phủ điện tử mà trước hết là chính quyền đô thị điện tử nay đã khác rất nhiều so với chỉ vài năm trước, nhờ sự tiến bộ của công nghệ, việc định nghĩa và định hướng đô thị thông minh đã tiến lên những cấp bậc mới mà trong cuộc cạnh tranh này không TP nào muốn trở nên lạc hậu. Từ những cơ sở nền tảng đô thị thông minh mà người ta hay nói đến như hạ tầng kỹ thuật cũng như số người sử dụng internet, các TP thông minh nay nhắm đến những lợi thế của mình để tạo nên sự khác biệt, hấp dẫn và sức cạnh tranh cho riêng TP so với khu vực và với các thành phố thông minh khác.
Thành tựu của Hà Nội
Trong quá trình hướng đến đô thị thông minh, Thủ đô Hà Nội cũng đã bước đầu có những thành tựu trong xây dựng chính quyền điện tử. Cụ thể, TP đã hoàn thành hệ thống mạng WAN kết nối các cấp xã phường quận huyện, cập nhật cơ sở dữ liệu cho khoảng 9,5 triệu người dân Thủ đô, 100% thủ tục kê khai hải quan, 98% thu tục kê khai và nộp thuế và 100% thủ tục đăng ký DN được thực hiện trực tuyến… Đặc biệt, TP đã hoàn thành hồ sơ dữ liệu cho 7,5 triệu người dân Thủ đô, với 32 kênh thông tin; đối với nhà trường, đã thiết lập hồ sơ và sổ điện tử học bạ cho 1,8 triệu học sinh.
Trong quá trình xây dựng chính phủ điện tử và thành phố thông minh, Hà Nội đặc biệt quan tâm đến thiết lập cơ sở dữ liệu, ứng dụng CNTT để điều hành giao thông, phục vụ cấp cứu, PCCC, giải đáp thắc mắc của người dân, phân tích dữ liệu, bảo mật hệ thống…
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung, chính quyền TP thời gian qua đã tích cực làm việc với các DN nước ngoài để xây dựng các tổ hợp trung tâm dữ liệu lớn nhất toàn quốc tại Hà Nội, bao gồm 6 tổ hợp trung tâm dữ liệu với tổng công suất 1.200MW. Cùng với đó, tăng cường hợp tác, phát triển phần mềm để xây dựng TP thông minh như hệ thống bãi đỗ xe thông minh, thay thế hệ thống đèn tiết kiệm năng lượng…
Giao thông thông minh
Một trong các dịch vụ thông minh và phát triển nổi bật nhất ở Singapore phải kể đến Hệ thống Giao thông thông minh (the Intelligent Transport System – ITS) được ứng dụng rộng rãi hơn 10 năm. Hệ thống này bao gồm dịch vụ ONE MOTORING là cổng thông tin điện tử cung cấp thông tin giao thông cho người lái xe và cho phép đóng phạt qua mạng.
Dữ liệu người dùng truy cập được thu thập từ các camera an ninh giám sát lắp đặt trên khắp trục đường và trên các phương tiện taxi có sử dụng GPS. Đồng thời cung cấp thông tin về tỷ giá phí đường thu tự động (ERP), các địa điểm đang sửa chữa hay vị trí đỗ xe… Người dùng hoàn toàn có thể truy cập ứng dụng từ các thiết bị di động.
Cùng với đó còn có hệ thống giám sát và tư vấn đường cao tốc (Express monitoring and advisory system) và Hệ thống cứu hộ (Vehicle Recovery System), phần mềm cảnh báo tốc độ (Your Speed Sign), dịch vụ hướng dẫn đỗ xe (Parking Guidance Service) nhằm cung cấp thông tin thực về tìm kiếm vị trí đỗ xe, từ đó tăng hiệu quả sử dụng các địa điểm đỗ xe hiện có.
Ngoài ra, hệ thống thông tin xe buýt (Bus Information System) ứng dụng điện thoại thông minh yTransport.SG cho phép người sử dụng cập nhật thông tin về vị trí bến xe, thời gian các chuyến và tình trạng mỗi xe buýt (lượng ghế trống) để người sử dụng có quyền lựa chọn đi chuyến nào.
Kiến trúc xanh
Một điểm đáng chú ý khác trong xây dựng đô thị thông minh mà bất cứ quốc gia nào cũng nên học hỏi ở Singapore đó là Kiến trúc xanh (Green Building) hay Kiến trúc bền vững (Sustainable Architecture). Kiến trúc xanh là 1 trong 4 tiêu chí để định hình một đô thị thông minh đúng nghĩa, đạt chuẩn và đáng sống. Thực tế, Singapore không có bất kỳ nguồn năng lượng sơ cấp nào để có thể khai thác như dầu mỏ, than đá hay thủy điện, vì vậy, việc sản xuất hay sử dụng năng lượng ở Singapore rất tốn kém. Ví dụ, giá điện ở Singapore bình quân ở mức 21 cent Mỹ/kWh, cao gấp 2,8 lần với mức giá bình quân hiện hành ở Việt Nam là 7,5 cent/kWh.
Tuy nhiên, Chính phủ và người dân Singapore đã tính đến chuyện tiết kiệm năng lượng từ lâu và phấn đấu không mệt mỏi vì mục tiêu này trong hàng chục năm qua, đó là đặt tiêu chuẩn phủ xanh cuộc sống, hướng tới những công trình tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường. Tiêu biểu, Singapore nổi tiếng với 5 công trình lớn thân thiện với môi trường như CapitaGreen; Tree House; NTU School of Art, Design and Media; Oasia Hotel; and Eco Santuary.
Được biết tới với tên gọi “the Garden City” – TP Vườn, tính đến năm 2030, Singapore dự định phủ xanh 80% tất cả các công trình xây dựng bằng công nghệ kiến trúc xanh. Có nghĩa là những công trình xây dựng này sẽ được nâng cao hiệu quả năng lượng và nước, môi trường trong nhà được thiết kế lành mạnh kết hợp với các không gian xanh sử dụng các nguyên liệu xây dựng thân thiện với môi trường.
Ứng dụng công nghệ thông tin
Là một quốc gia nhỏ với diện tích đất hạn chế, Singapore gặp nhiều khó khăn trong việc thu thập và dự trữ nước mưa. Chính vì thế, quốc gia này không ngừng đối mặt với tình trạng khan hiếm nước. Một ứng dụng điện thoại đã ra đời nhằm cho phép người dân có thể theo dõi các hóa đơn chưa trả và tình trạng thanh toán để chủ động nắm bắt và quản lý được số lượng nước mình đã sử dụng, giảm thiếu tình trạng lãng phí nguồn nước.
Bên cạnh đó, các thùng rác thông minh đã được đưa vào sử dụng từ năm 2015 như một phần trong chương trình quản lý rác thải thông minh. Bộ phận cảm biến trên các nắp thùng rác sẽ giúp phân loại chất thải và nơi cần vứt từ đó giảm thiểu lượng công việc cho nhân viên vệ sinh đồng thời luôn giữ gìn môi trường sạch đẹp.
Ngoài ra, vì hướng tới tiêu chí hiệu quả năng lượng và thân thiện với môi trường, nhiều thiết bị cảm biến đã được lắp đặt trong các đồ gia dụng như thiết bị chiếu sáng. Các thiết bị này sẽ tự động tắt nếu không có ai sử dụng. Tại các tòa nhà và khu văn phòng, hệ thống chiếu sáng thông minh cũng tự động điều chỉnh thông qua cảm biến các chuyển động cũng được ứng dụng rộng rãi.
“Singapore là một trong 5 TP dẫn đầu danh sách những TP thông minh nhất thế giới do Công ty nghiên cứu thị trường Juniper Reasearch (Anh) bình chọn. Juniper Reseach dành cho Singapore sự đánh giá cao nhờ các chính sách và công nghệ di động thông minh cũng như khả năng kết nối không dây. Nhờ công nghệ, Singapore có thể đưa khái niệm “TP thông minh” lên một tầm cao mới. Năm 2014, Singapore thông báo nước này đang phát triển một phần mềm với tên gọi “Singapore ảo”. Đây là mô hình 3D động cho phép các nhà quy hoạch TP chạy các thử nghiệm xác thực ảo, ví dụ như để xem đám đông sơ tán từ một khu vực gặp tình trạng khẩn cấp như thế nào. Về giao thông, Singapore đã tích cực triển khai thu phí ùn tắc và dành khoản tiền này để đầu tư vào các cảm biến lắp đặt trên đường, đèn giao thông chia pha và đỗ xe thông minh.” – Steffen Sorrell – chuyên viên phân tích cao cấp tại Công ty nghiên cứu thị trường Juniper Reasearch (Anh).
Theo Kinh Tế Đô Thị