Các nhà khoa học Anh đã phát triển công cụ AI có khả năng nhận diện và theo dõi từng tảng băng trôi từ lúc hình thành đến khi tan rã, giúp lấp khoảng trống lớn trong việc dự báo biến đổi khí hậu toàn cầu.
Các nhà khoa học Anh vừa công bố một công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) hoàn toàn mới, lần đầu tiên trên thế giới có khả năng nhận diện, phân loại và theo dõi các tảng băng trôi ngoài đại dương ngay cả khi chúng vỡ ra thành hàng nghìn mảnh nhỏ. Công nghệ này được kỳ vọng sẽ lấp đầy một “khoảng trống lớn” trong việc dự báo biến đổi khí hậu toàn cầu.
Khi tan chảy trên biển khơi, các tảng băng trôi giải phóng một lượng nước ngọt khổng lồ vào đại dương, từ đó tác động đến dòng hải lưu, hệ sinh thái biển và các mô hình khí hậu trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, giới khoa học gần như “mất dấu” các tảng băng sau khi chúng vỡ vụn, khiến việc đánh giá chính xác ảnh hưởng của chúng trở nên vô cùng khó khăn.
Để giải quyết bài toán này, Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh (British Antarctic Survey) đã phát triển một hệ thống AI có thể tự động phát hiện và “đặt tên” cho từng tảng băng ngay từ thời điểm chúng tách ra khỏi sông băng hoặc thềm băng trên đất liền. Sau đó, hệ thống tiếp tục theo dõi hành trình của chúng – có thể kéo dài hàng chục năm – cho đến khi tan hoàn toàn trong đại dương.
Dựa trên dữ liệu ảnh vệ tinh, AI nhận diện hình dạng đặc trưng của mỗi tảng băng khi mới hình thành. Khi các khối băng lớn dần phân rã theo thời gian, hệ thống sẽ xử lý chúng như một “bài toán ghép hình” khổng lồ, liên kết các mảnh băng “con” trở lại với tảng băng “mẹ”, từ đó xây dựng nên những “cây phả hệ” chi tiết ở quy mô chưa từng có trước đây.
Theo British Antarctic Survey, đây là bước tiến vượt bậc so với các phương pháp truyền thống, vốn yêu cầu các nhà khoa học phải theo dõi thủ công từng ảnh vệ tinh và chỉ có thể bám sát một số tảng băng lớn nhất. Công nghệ mới đã được thử nghiệm thành công trên dữ liệu vệ tinh tại Greenland, mang lại nguồn thông tin quý giá để cải thiện các mô hình dự báo khí hậu trong tương lai.
Việc xác định chính xác vị trí và thời điểm các khối nước ngọt khổng lồ này hòa vào đại dương được xem là đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Trái Đất ngày càng nóng lên, khiến tốc độ mất băng dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng.
Ông Ben Evans, chuyên gia học máy tại British Antarctic Survey, cho biết điểm đột phá của dự án nằm ở việc cung cấp những quan sát mà giới khoa học lâu nay còn thiếu. Từ chỗ chỉ theo dõi một vài tảng băng nổi tiếng, giờ đây các nhà nghiên cứu có thể nhìn thấy toàn bộ “dòng đời” của từng mảnh băng, hiểu rõ nguồn gốc, hành trình và tác động của chúng đối với khí hậu.
Ngoài lĩnh vực nghiên cứu khí hậu, công nghệ AI này còn có tiềm năng được ứng dụng để hỗ trợ hàng hải, giúp các tàu thuyền di chuyển an toàn hơn tại những vùng biển cực đầy rủi ro, nơi băng trôi xuất hiện dày đặc.
Việc băng tách ra khỏi sông băng là một quá trình tự nhiên, nhưng các nhà khoa học cảnh báo rằng tốc độ băng bị mất ở Nam Cực đang tăng nhanh hơn, nhiều khả năng do tác động của biến đổi khí hậu do con người gây ra. Công cụ AI mới vì thế được xem là chìa khóa quan trọng để hiểu rõ hơn những thay đổi đang diễn ra ở các cực của Trái Đất.