Dịp Tết, các chiêu lừa đảo từ shipper giả, hóa đơn mạo danh đến deepfake và AI bùng phát mạnh, đòi hỏi người dùng phải tỉnh táo, xác minh kỹ và tuân thủ các nguyên tắc an toàn để tránh mất tiền oan.
Tết Nguyên đán luôn là mùa cao điểm của mua sắm trực tuyến, thanh toán điện tử và các giao dịch tài chính cá nhân. Cũng chính thời điểm này, tội phạm mạng gia tăng hoạt động với hàng loạt chiêu trò tinh vi, đánh thẳng vào tâm lý bận rộn, chủ quan và mong muốn “xong việc cho nhanh” của người dân.
Theo ông Ngô Trần Vũ, Giám đốc Công ty bảo mật NTS Security, giai đoạn cuối năm là “mảnh đất màu mỡ” cho các kịch bản lừa đảo công nghệ cao nở rộ. Khi người dùng tất bật lo mua sắm, chuẩn bị Tết, mức độ cảnh giác thường giảm sút, trong khi kẻ gian lại ngày càng nguy hiểm nhờ khai thác dữ liệu cá nhân và tận dụng sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI).
“AI đang khiến các chiêu lừa trở nên thuyết phục hơn, khó nhận biết hơn, tạo ra một ‘ma trận’ khiến nạn nhân rất dễ sập bẫy nếu thiếu cảnh giác”, ông Vũ nhận định.
Khi thói quen sinh hoạt trở thành điểm yếu
Giả mạo shipper – cái bẫy từ những khoản tiền nhỏ
Mua sắm online dịp Tết bùng nổ ở mọi lứa tuổi, từ người trẻ đến người lớn tuổi. Lợi dụng điều này, các đối tượng lừa đảo dựng kịch bản “shipper giao hàng khi người nhận vắng nhà” – một tình huống quá quen thuộc.
Cuộc gọi thường được dàn dựng rất thật: tiếng xe cộ ồn ào, giọng nói gấp gáp, thông báo có đơn hàng và đề nghị chuyển trước một khoản “phí ship” nhỏ, chỉ vài chục nghìn đồng. Chính con số “không đáng bao nhiêu” này khiến nhiều người mất cảnh giác.
Nguy hiểm hơn, sau khi nạn nhân chuyển tiền, kẻ gian tiếp tục viện cớ lỗi giao dịch, gửi mã QR hoặc đường link qua Zalo, SMS để yêu cầu thao tác lại. Đây thường là liên kết chứa mã độc, có thể đánh cắp thông tin đăng nhập ngân hàng hoặc mã OTP, dẫn đến mất số tiền lớn trong tài khoản.
Giả mạo hóa đơn, đánh vào nỗi sợ đầu năm
Nếu chiêu shipper khai thác sự chủ quan, thì các tin nhắn giả mạo hóa đơn điện, nước, thuế lại đánh trúng tâm lý lo lắng của người dân dịp cuối năm. Quan niệm “nợ đầu năm là xui cả năm” khiến nhiều người muốn thanh toán mọi khoản trước Tết.
Tội phạm mạng lợi dụng điều này để gửi tin nhắn giả danh cơ quan chức năng, nhà mạng hoặc ngành điện lực với nội dung mang tính đe dọa như cắt dịch vụ, phạt hành chính, thậm chí cấm xuất cảnh. Trong trạng thái hoang mang và sợ phiền phức, không ít người đã bấm vào đường link lạ và rơi vào bẫy.
AI – “trợ thủ” mới của tội phạm mạng
Theo giới chuyên gia, yếu tố khiến lừa đảo công nghệ trở nên đáng sợ hơn trong những năm gần đây chính là sự hỗ trợ của AI. Các công cụ trí tuệ nhân tạo cho phép kẻ gian tạo ra email, tin nhắn, văn bản giả mạo với nội dung và hình thức gần như hoàn hảo.
Đặc biệt, công nghệ Deepfake và giả mạo giọng nói (Voice Cloning) đang bị lạm dụng mạnh mẽ. Chỉ cần vài hình ảnh hoặc vài giây ghi âm lấy từ mạng xã hội, AI có thể dựng nên cuộc gọi video với khuôn mặt và giọng nói giống hệt người thân, đồng nghiệp.
“Cách phòng tránh truyền thống như ‘thấy mặt mới tin’ giờ không còn an toàn. Nếu nhận cuộc gọi video hối thúc chuyển tiền vì lý do khẩn cấp dịp Tết, cần hết sức cảnh giác vì đó có thể là Deepfake”, ông Vũ cảnh báo.
Nguyên tắc tự bảo vệ: “3 Không – 2 Phải”
Để hạn chế rủi ro, ông Ngô Trần Vũ chia sẻ bộ nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả, phù hợp với mọi đối tượng, đặc biệt trong dịp Tết cao điểm giao dịch.
Ba “Không” cần ghi nhớ:
- Không vội vàng: Kẻ lừa đảo luôn tạo cảm giác cấp bách. Dù tình huống nghe có vẻ khẩn đến đâu, hãy dừng lại vài phút để kiểm tra.
- Không bấm link lạ: Tuyệt đối không nhấn vào liên kết từ SMS, email hay tin nhắn không rõ nguồn gốc; không nhập mật khẩu, OTP theo yêu cầu qua link.
- Không chuyển tiền khi chưa xác minh: Với đơn hàng, chỉ thanh toán khi kiểm tra trực tiếp hoặc thông qua ứng dụng chính thức.
Hai “Phải” cần thực hiện:
- Phải xác minh: Nếu người thân gọi mượn tiền, hãy cúp máy và gọi lại bằng số điện thoại thông thường. Gia đình nên thống nhất một “mật khẩu riêng” để xác nhận trong trường hợp khẩn.
- Phải thông báo: Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo hoặc đã chuyển tiền nhầm, cần liên hệ ngay ngân hàng để khóa giao dịch và trình báo cơ quan chức năng; đồng thời cảnh báo người thân để tránh lan rộng rủi ro.
Giữ cái đầu lạnh để đón Tết an yên
Lừa đảo công nghệ ngày càng tinh vi, kết hợp giữa kỹ thuật số và thao túng tâm lý. Trong bối cảnh đó, kiến thức, sự tỉnh táo và thói quen xác minh thông tin là “lá chắn” quan trọng nhất.
“Trang bị hiểu biết và giữ sự bình tĩnh là cách tốt nhất để mỗi người tự bảo vệ mình, giữ trọn niềm vui và sự an tâm trong những ngày Tết”, ông Ngô Trần Vũ nhấn mạnh.