Thông qua hội thảo Innovation Talk, Schneider Electric chia sẻ tầm nhìn và giải pháp số hóa toàn diện, giúp ngành nước Việt Nam tối ưu vận hành, giảm thất thoát và nâng cao khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu.
Theo đó, Schneider Electric – tập đoàn toàn cầu trong lĩnh vực quản lý năng lượng và tự động hóa – vừa tổ chức hội thảo Innovation Talk với chủ đề xoay quanh chuyển đổi số ngành nước, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, số hóa toàn diện và tối ưu hệ sinh thái vận hành.
Ngành nước Việt Nam trước bước ngoặt đầu tư lớn
Ngành nước tại Việt Nam đang đứng trước giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu đầu tư quy mô lớn. Theo các nghiên cứu của Global Water Intelligence (GWI), để đảm bảo 100% người dân được tiếp cận nguồn nước sạch, Việt Nam cần nguồn vốn từ 3–6 tỷ USD. Riêng mảng xử lý nước thải đô thị, việc nâng tỷ lệ bao phủ từ khoảng 15% hiện nay lên mức toàn diện có thể đòi hỏi thêm 8–10 tỷ USD.
Song song đó, Luật Bảo vệ Môi trường 2022 đặt ra yêu cầu các nhà máy xử lý nước thải phải được nâng cấp, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe hơn về môi trường và vận hành. Điều này tạo ra áp lực không nhỏ nhưng cũng mở ra cơ hội lớn cho đổi mới công nghệ.
Một điểm đáng chú ý là từ năm 2022, mô hình tài chính của ngành nước Việt Nam đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào nguồn vốn ODA, Việt Nam đang thúc đẩy mạnh hợp tác công – tư (PPP). Thực tế cho thấy, khoảng 90% doanh nghiệp cấp nước hiện hoạt động theo mô hình công ty cổ phần, trong đó 60% đã niêm yết trên thị trường chứng khoán.
Thách thức toàn cầu và kỳ vọng mới từ người dùng
Ở phạm vi toàn cầu, ngành nước đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức mang tính hệ thống. Biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt hay nắng nóng kéo dài, tác động trực tiếp đến nguồn nước và hạ tầng cấp thoát nước. Trong khi đó, người sử dụng ngày càng kỳ vọng cao hơn: thông tin phải minh bạch, cập nhật theo thời gian thực và trải nghiệm dịch vụ được cá nhân hóa.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà trở thành giải pháp then chốt để các đơn vị cấp nước và xử lý nước thải kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng dịch vụ.
Ông Đặng Nguyễn Ngữ, Phó Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, nhấn mạnh rằng chuyển đổi số chính là nền tảng giúp ngành nước vận hành thông minh hơn, giảm thất thoát và tối ưu nguồn lực. Theo ông, với khả năng tối ưu toàn bộ vòng tuần hoàn nước, Schneider Electric hướng đến vai trò đối tác số, đồng hành cùng doanh nghiệp ngành nước trong mục tiêu bền vững, tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và nâng cao hiệu quả vận hành.
Ba xu hướng lớn tái định hình ngành nước
Phát biểu mở đầu hội thảo, ông Đặng Nguyễn Ngữ chỉ ra ba xu hướng mang tính toàn cầu đang tác động mạnh mẽ đến mọi ngành công nghiệp, bao gồm cả lĩnh vực nước.
Thứ nhất là bức tranh năng lượng mới, khi thế giới đang đẩy nhanh quá trình giảm phát thải, mở rộng năng lượng tái tạo và điện khí hóa, đồng thời xây dựng các hệ thống vận hành thông minh và linh hoạt hơn.
Thứ hai là làn sóng số hóa và trí tuệ nhân tạo. Từ Internet Vạn Vật (IoT), tự động hóa cho đến phân tích dữ liệu và AI, các công nghệ này đang mở ra khả năng giám sát, dự báo và tối ưu vận hành ở mức độ chưa từng có.
Cuối cùng là xu hướng thế giới đa cực, với những biến động địa chính trị và chuỗi cung ứng buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc, gia tăng khả năng chống chịu, đồng thời đầu tư vào công nghệ và kỹ năng mới.
Theo Schneider Electric, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để ngành nước đổi mới mô hình vận hành và hướng đến phát triển bền vững. Trên cơ sở đó, tập đoàn tập trung vào bốn trụ cột đổi mới chính cho ngành nước, gồm hợp nhất điện năng và quy trình để tối ưu hiệu suất; thế hệ điều khiển mới an toàn và thông minh hơn; quản lý toàn diện vòng đời nước nhằm giảm thất thoát và tiết kiệm năng lượng; và hỗ trợ các mục tiêu khử carbon cũng như tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường.
Bài toán riêng của ngành nước Việt Nam
Tại Việt Nam, ngành nước đang đối diện đồng thời nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, suy giảm nguồn nước ngầm và tỷ lệ thất thoát còn cao, trong khi nhu cầu nước sạch tại các đô thị ngày càng gia tăng. Đặc biệt, những thành phố lớn như TP.HCM đòi hỏi hệ thống cấp nước phải vận hành liên tục, an toàn và có khả năng thích ứng nhanh với mọi biến động.
Ông Nguyễn Thanh Sử, Chủ tịch Chi hội Cấp Thoát Nước Miền Nam, đồng thời là Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO), cho rằng các thách thức hiện nay không thể giải quyết bằng tư duy và công cụ truyền thống. Theo ông, việc ứng dụng công nghệ số, tự động hóa và khai thác dữ liệu đã trở thành yếu tố không thể thiếu để nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành ngành nước, trong đó vai trò đồng hành và chia sẻ kinh nghiệm từ các đối tác công nghệ như Schneider Electric là hết sức quan trọng.
Giải pháp số hóa toàn diện và lộ trình chuyển đổi
Schneider Electric cho biết tập đoàn đồng hành cùng khách hàng trong toàn bộ chuỗi giá trị ngành nước, từ xử lý nước thải, tái sử dụng tài nguyên, khử mặn cho đến quản lý mạng lưới cấp nước sạch. Các giải pháp được xây dựng xoay quanh năm nhóm chính: tư vấn bền vững, khử carbon, dịch vụ số hóa, quản lý chu trình nước thông minh và tối ưu hiệu suất tài sản.
Theo Schneider Electric, lộ trình chuyển đổi số của doanh nghiệp ngành nước thường trải qua ba giai đoạn. Giai đoạn đầu là quản lý phân mảnh, tập trung vào kết nối và tích hợp cơ bản. Tiếp theo là quản lý nâng cao, khi doanh nghiệp bắt đầu tối ưu quy trình, quản lý tài sản, hỗ trợ các hoạt động lập kế hoạch, tài chính và thương mại. Ở cấp độ cao nhất, doanh nghiệp tiến tới quản lý tổng thể, hình thành “hệ thống của các hệ thống”, nơi công nghệ thông tin (IT) và công nghệ vận hành (OT) được tích hợp liền mạch, cho phép thu thập và phân tích dữ liệu tập trung, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu theo thời gian thực.
Trung tâm của hệ sinh thái này là CONNECT – nền tảng trí tuệ công nghiệp mở và trung lập, đóng vai trò kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm hệ thống SCADA, phần mềm vận hành, tài sản từ xa và cả dữ liệu từ bên thứ ba, đưa lên môi trường đám mây.
Thông qua CONNECT, dữ liệu được tổng hợp, chuẩn hóa và phân tích bằng các mô hình AI và máy học, tạo ra những thông tin chuyên sâu có giá trị cho người vận hành, kỹ sư và cả khách hàng cuối, thông qua giao diện trực quan và thống nhất.
Điện toán đám mây – đòn bẩy mới cho ngành nước
Một điểm nổi bật trong chiến lược của Schneider Electric là việc đưa điện toán đám mây vào lĩnh vực xử lý nước, thay đổi cách tiếp cận vốn phụ thuộc nhiều vào hạ tầng máy chủ tại chỗ. Mô hình phần mềm theo nhu cầu (SaaS) cho phép các công ty nước triển khai nhanh, chi phí ban đầu thấp, dễ mở rộng và không cần đầu tư lớn vào hạ tầng vật lý.
Bên cạnh đó, nền tảng đám mây giúp truy cập dữ liệu mọi lúc, mọi nơi thông qua kết nối internet được bảo mật với xác thực đa lớp, mã hóa dữ liệu và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như GDPR.
Thực tiễn từ SAWACO và kinh nghiệm toàn cầu
Là đơn vị cung cấp nước lớn hàng đầu Đông Nam Á, SAWACO được xem là một trong những doanh nghiệp tiên phong trong hiện đại hóa và chuyển đổi số ngành nước. Ông Trần Cường, Giám đốc Kỹ thuật Công nghệ SAWACO, cho biết trong năm 2024, đơn vị đã đưa vào vận hành trung tâm quản lý hệ thống cấp nước, cho phép thu thập dữ liệu tổng thể từ các nhà máy đến mạng lưới, giám sát từ xa và chủ động xây dựng các kịch bản điều tiết, vận hành.
Trong thời gian tới, SAWACO đặt mục tiêu tiến tới tự động hóa toàn diện, tăng cường ứng dụng AI để khai thác dữ liệu hiệu quả hơn, hướng đến một nền tảng dữ liệu chung thống nhất. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức về nguồn lực và công nghệ, đòi hỏi sự hỗ trợ từ các đối tác có kinh nghiệm.
Trên phạm vi toàn cầu, Schneider Electric đã triển khai hơn 40.000 dự án nước và nước thải tại hơn 150 quốc gia, với nhiều sáng kiến tiêu biểu như giảm thất thoát nước tại châu Âu, xử lý nước thải tại các đô thị lớn ở châu Mỹ và châu Á, hay cung cấp nước sạch cho các khu vực khan hiếm thông qua công nghệ khử mặn kết hợp năng lượng tái tạo.
Với nền tảng kinh nghiệm đó, Schneider Electric khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng ngành nước Việt Nam trong hành trình chuyển đổi số, tối ưu vận hành và bảo vệ tài nguyên nước, hướng đến lợi ích lâu dài cho cộng đồng và các thế hệ tương lai.